« غرض تجديد حيات ايران در ظل هم‌آهنگى و اشتراك منافع او با انگلستان بود » . تاريخ امتيازنامه 25 ژوئيهء 1872 است . وقتى كه متن آن به نظر اهل جهان رسيد دريافتند كه مشتمل بر كامل‌ترين مواد و واگذارى دربست كليهء منافع صنعتى يك كشور در دست خارجى است كه مانند آن هرگز به وهم و گمان احدى درنيامده بود و در تاريخ سابقه نداشته است . غير از موادى دربارهء راه‌آهن و ترامواى كه امتياز انحصارى هردو به مدت هفتاد سال مطلقا به رويتر اعطا شده بود حق بهره‌بردارى از همهء منابع معدنى ايران هم به او واگذار شد ، مگر طلا و نقره و سنگ‌هاى قيمتى و امتياز جنگل‌هاى دولتى و همهء اراضى غيرمزروع نيز تابع همين امتيازنامه شده بود و همچنين حق انحصارى ساختن كانالها و قناتها و امور آبيارى از هر قبيل با صرف‌نظر كردن از تشكيل بانك ملى و اقداماتى كه با ايجاد جاده و تلگراف و كارخانه و كارگاه و امور عام المنفعه ارتباط داشته باشد . بعلاوه اجارهء تمام گمركات مملكت به مدت 25 سال از اول مارس 1874 در مقابل پرداخت وجه معينى به ناصر الدين شاه در ده سال اول و 60 درصد از درآمد خالص در بيست سال بقيه راجع به ساير منافع هم بيست درصد از راه‌آهن و پانزده درصد از منافع ديگر مختص دولت ايران بود . اين بود سند حيرت‌انگيزى كه انتشارش درست هنگامى كه شاه سفر اول 1872 خود را به خارجه آغاز مىكرد طوفان هيجان در اروپا برانگيخت . زوال - سرگذشت بعدى اين نقشهء سنگين و دور از امكان نيك عيان است و اجمالا به شرح ذيل قابل بيان : در غياب شاه كه به اروپا رفته بود موقع و فرصت مناسب بدست تمام عناصر مخالف ارتجاعى يا متعصب و يا چنان كه ايرانيان مىگويند افراد وطنخواه كشور افتاد . در انگلستان هم شاه متوجه شد كه استقبال گرمى از آن نقشه ننمودند ، زيراكه گرفتارىهاى سياسى ناشى از آن در نظر دولت بريتانيا و افكار عمومى به مراتب بيشتر از فوايد احتمالى آن جلوه نمود ، اما ضربت قاطع را در واقع سن‌پطرزبورگ وارد ساخت .